Vanaf het perron van het Utrechtse treinstation Zuilen is te zien hoe de nieuwe wijk Cartesius ontstaat met ruim 3.000 woningen. Hoog boven het voormalige Centraal Autoherstel Bedrijf (CAB), waar ooit de bussen van NS werden gestald en onderhouden, torenen nu vijf hijskranen uit. Bovenop het monumentale bakstenen gebouw van architect Sybold van Ravesteyn komt een woongebouw met zes verdiepingen.
Heddes Bouw & Ontwikkeling (Heddes) realiseert hier de 246 vrije sector huurwoningen voor CBRE Investment Management boven op het CAB. Het Cartesius ontwikkelconsortium MRP en Ballast Nedam Development ontwikkelde het gebouw, architect Mecanoo maakte het ontwerp.
Het nieuwe woongebouw verrijst op het industrieel monument het CAB wat unieke uitdagingen vraagt van de bouwers. Waar normaal gesproken op een bouwplaats wordt gewerkt, moet Heddes hier dwars en in alle precisie door een bestaand monumentaal gebouw heen. Boven het oude gebouw wordt een zwevend plateau gemaakt dat de basis vormt voor de appartementen die erboven komen.
De ‘poten’ waarop dat plateau rust zijn vervaardigd in de fabriek van Haitsma Beton in Kootstertille. “Het zijn prefab betonnen I- en V-kolommen die via een innovatief verankeringssysteem van het Finse Peikko worden geplaatst, zonder hulpconstructies”, legt Hans Weststrate, projectleider bij Haitsma Beton, uit. “De kolommen van 15 ton worden schuin op ankers gezet, waarbij de monteurs slechts een moer hoeven aan te draaien,” legt hij uit. Deze kolommen zijn stuk voor stuk just-in-time geleverd en direct geplaatst, omdat er geen opslagruimte is op de krappe bouwlocatie. Het plaatsen van alle kolommen nam in totaal ongeveer 3 maanden in beslag.
Bij het plaatsen van de prefab kolommen en staanders werd het bouwteam geconfronteerd met de complexiteit van het doorboren van het bestaande dak. “Onze kolommen moesten door bestaande gaten in het dak steken, wat behoorlijk nauwkeurig werk vereiste," vertelt Weststrate. De precisie die nodig was bij het plaatsen van de kolommen werd nog eens versterkt door de omvang van de elementen: de kolommen waren maar liefst 900 millimeter in doorsnede en tot wel tien meter lang. Elke kleine afwijking aan de onderkant zou aan de bovenkant tot aanzienlijke problemen hebben geleid.
Het verankeringssysteem van Peikko is ook het vermelden waard. Dit systeem, oorspronkelijk ontstaan in koude landen zoals Finland, zorgt ervoor dat kolommen snel en stevig met elkaar verbonden kunnen worden, zonder dat er een lange uithardingstijd nodig is. Weststrate licht toe: "Met een standaard grout-verbinding ben je afhankelijk van de weersomstandigheden, zoals vorst, die het proces kunnen vertragen. Maar met het Peikko-systeem kan de aannemer meteen na plaatsing doorgaan. Dit bespaart tijd." Bovendien maakt zo’n verbinding het gebouw losmaakbaar”, voegt Hendrik Herder, Hoofd Commercie bij Haitsma Beton toe. "Deze manier van werken maakt het mogelijk om elementen na de levensduur van het gebouw relatief eenvoudig weer uit elkaar te halen en opnieuw te gebruiken. Dat past bij de duurzame en circulaire ambities van dit project."
Naast de prefab betonelementen die straks zo mooi boven het oude CAB uittorenen speelde ook de wapening in die kolommen een cruciale rol. “Dat is een huzarenstukje op zich”, stelt Herder. “Je ziet aan de buitenkant weliswaar alleen wit beton, maar daarbinnen moet de wapening bijzonder robuust zijn om de grote krachten op te vangen die in de kolommen en balken ontstaan. De engineering van de wapening is daardoor enorm complex”, zegt hij. “En ook dat hebben we voor dit project op ons genomen.”
“Klopt”, zegt Weststrate. “Dit was een engineeringscategorie 5 project. Voor ons de zwaarste categorie, waarbij we ook de onderlinge samenhang tussen alle verschillende onderdelen hier doorrekenen. Ter vergelijking: bij categorie 1 maken we producten vanaf de tekening van een klant. Hier rekenden we alles helemaal door.”
Ook de steigers die nodig zijn om het betonnen basisplateau te kunnen maken zijn tot op de millimeter door Heddes geëngineerd, zodat alles precies past. Vanaf een tijdelijk platform is de nieuwe vloer gemaakt. Die is al helemaal voorzien van isolatie, riolering en afvoeren voor hemelwater. Daarna is de werkvloer verwijderd en de bestaande constructie in ere hersteld. Begin december was verdieping 0 klaar. De komende maanden worden de bovenliggende appartementen per verdieping ‘getunneld’. Het gebouw op het CAB wordt uiteindelijk 6 bouwlagen hoog en wordt afgewerkt met een duurzame bamboe gevel. Het oude CAB wordt dan, met behoud van haar historische waarde, gerenoveerd.
Als het hele CAB gebouw klaar is, wordt het onderste, monumentale, gedeelte ontwikkeld tot ‘huiskamer’ van de nieuwe wijk. Bewoners kunnen er dan genieten van verschillende voorzieningen met gezonde voeding, gezellige bijeenkomsten en ontspannen activiteiten.
